QISHLOQ XO‘JALIGI VA TURIZM SOHALARIDA YER RESURSLARIDAN BARQAROR FOYDALANISH

Termiz davlat universiteti (TerDU) O‘zbekistonning janubiy qismida, Surxondaryo viloyatida joylashgan bo‘lib, mamlakatda BMT Barqaror Rivojlanish Maqsadlari (SDG 15 – Quruqlikdagi hayotni asrash) yo‘nalishida faoliyat yuritayotgan yetakchi oliy ta’lim muassasalaridan biridir. Universitet o‘z faoliyatida O‘zbekiston Respublikasining “Yer resurslaridan oqilona foydalanish to‘g‘risida”gi qonuni, Biologik xilma-xillikni saqlash milliy strategiyasi, hamda TerDUning 2024–2027 yillarga mo‘ljallangan rivojlanish strategiyasida belgilangan ustuvor yo‘nalishlarga tayanadi. Ushbu hujjatlar asosida universitet qishloq xo‘jaligi va turizm sohalarida yer resurslaridan samarali va ekologik barqaror foydalanishni ta’minlash bo‘yicha ta’lim, ilmiy-tadqiqot va jamoatchilikni jalb etish tashabbuslarini amalga oshirmoqda.

Surxondaryo viloyatining tabiiy iqlimi – yarim cho‘l hududlari, tog‘li yerlari va Amudaryo havzasini o‘z ichiga olgan murakkab ekotizim – yer resurslaridan oqilona foydalanishning dolzarb masalasini yuzaga keltiradi. Shu sababli TerDUning faoliyati faqat o‘quv jarayoni bilan cheklanmay, balki fermerlar, tadbirkorlar, turizm sohasi vakillari hamda yoshlar bilan amaliy hamkorlikda ekologik barqaror yondashuvni shakllantirishga qaratilgan.

Qishloq xo‘jaligida yer resurslaridan barqaror foydalanish bo‘yicha ta’lim va targ‘ibot faoliyati

Termiz davlat universitetining biologiya fakulteti O‘zbekiston Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligi bilan hamkorlikda barqaror dehqonchilik va ekologik xavfsiz yer boshqaruvi yo‘nalishida mahalliy hamjamiyatlar uchun bir qator ta’limiy dasturlarni amalga oshirmoqda. Ushbu dasturlar qurg‘oqchil iqlim sharoitlarida tuproq unumdorligini saqlash, suvdan tejamkor foydalanish, organik o‘g‘itlardan foydalanish va qayta tiklanuvchi energiya manbalarini ishlab chiqarish jarayonlariga integratsiya qilishni o‘z ichiga oladi.

Universitet har yili seminarlar, dala mashg‘ulotlari va amaliy ko‘rgazmalar tashkil etadi. Bu jarayonlarda fermerlar, talaba-yoshlar, xotin-qizlar va kichik tadbirkorlar qatnashib, yer resurslaridan oqilona foydalanishning zamonaviy usullarini o‘rganadilar.

Shuningdek, TerDU tomonidan amalga oshirilayotgan “Barqaror agroyer loyihasi” (“Sustainable Agro-Land Project”) doirasida tomchilatib sug‘orish texnologiyalari, tuproq sho‘rlanishini kamaytirish, hamda organik chiqindilardan biogumus ishlab chiqarish yo‘nalishida amaliy loyihalar amalga oshirilmoqda. Ushbu tashabbuslar nafaqat yer unumdorligini oshiradi, balki SDG 2 (Ochlikka barham berish) va SDG 13 (Iqlim o‘zgarishiga qarshi kurash) maqsadlariga ham xizmat qiladi.

TerDU qoshidagi tajriba maydonlarida talaba va ilmiy xodimlar tomonidan qishloq xo‘jaligi ekinlarini almashlab ekish, tuproqni qayta tiklash, qurg‘oqchilikka chidamli o‘simlik navlarini sinovdan o‘tkazish bo‘yicha izlanishlar olib boriladi. Ushbu tajriba uchastkalari viloyat fermerlari uchun amaliy laboratoriya vazifasini bajaradi.

Bundan tashqari, universitet Milliy qishloq rivojlanish dasturi doirasida agrar soha xodimlari uchun kasbiy malaka oshirish kurslarini tashkil etib, barqaror qishloq xo‘jaligi boshqaruvi bo‘yicha bilim almashishni kuchaytirmoqda. Bu tashabbuslar hududda ekologik xavfsiz ishlab chiqarishni kengaytirish va iqlim o‘zgarishiga moslashuvni ta’minlashga xizmat qiladi.

Turizm sohasida yer resurslaridan barqaror foydalanish bo‘yicha ta’lim va targ‘ibot faoliyati

Surxondaryo viloyati – qadimiy Termiz shahri, Kampirtepa, Fayoztepa, hamda Surxon qo‘riqxonasi kabi tarixiy va tabiiy ob’yektlarga boy bo‘lib, ekologik turizm uchun katta salohiyatga ega. Termiz davlat universiteti ushbu imkoniyatlardan barqaror turizmni rivojlantirish orqali foydalanish, ya’ni iqtisodiy o‘sish bilan bir qatorda tabiiy muhitni muhofaza qilishni maqsad qilgan.

Universitetning Iqtisodiyot va turizm fakulteti doirasida eko-turizm, madaniy merosni asrash, landshaftni rejalashtirish va ekologik boshqaruv bo‘yicha maxsus o‘quv kurslari tashkil etilgan. Bu dasturlar turizm sohasi mutaxassislarini tayyorlash bilan birga, mahalliy aholi uchun atrof-muhitga zarar yetkazmaydigan turizm shakllarini o‘rgatishga qaratilgan.

TerDU tomonidan “Yashil turizm tashabbusi” loyihasi amalga oshirilmoqda. Ushbu tashabbus Surxondaryo viloyat turizm boshqarmasi va YUNESKOning O‘zbekiston milliy komissiyasi bilan hamkorlikda yuritilib, ekologik yo‘laklar (eko-treking), chiqindilarni kamaytirish, biologik xilma-xillikni saqlash, va madaniy meros ob’yektlarini asrash bo‘yicha ishlarni qamrab oladi. Talabalar va mahalliy gidlar uchun eko-yo‘nalishli o‘quv-seminarlar tashkil etilib, ular barqaror sayyohlik madaniyatini shakllantirishga hissa qo‘shmoqdalar.

Har yili o‘tkaziladigan “Ekologik-madaniy forum” doirasida universitet olimlari, talabalar, turizm sohasi vakillari va davlat idoralari vakillari birgalikda yer resurslaridan foydalanish, landshaftni muhofaza qilish va turizmning ekologik ta’sirini kamaytirish masalalarini muhokama qiladilar. Bundan tashqari, universitet eko-volontyorlik dasturlarini yo‘lga qo‘ygan bo‘lib, talaba-yoshlar yashil hududlar barpo etish, daraxt ekish va chiqindilarni kamaytirish tashabbuslarida faol ishtirok etmoqdalar.

Termiz davlat universiteti o‘zining ta’limiy, ilmiy va jamoatchilik faoliyati orqali Surxondaryo viloyatida barqaror yer boshqaruvi madaniyatini shakllantirishda muhim o‘rin tutadi. Universitetning qishloq xo‘jaligi va turizm sohalarida olib borayotgan barqaror rivojlanish tashabbuslari ekologik xavfsizlikni ta’minlash, tabiiy resurslardan oqilona foydalanish, va aholi ongida ekologik mas’uliyatni mustahkamlashga qaratilgan.

TerDU faoliyati BMTning 15-maqsadi (Quruqlikdagi hayotni asrash), 4-maqsadi (Sifatli ta’lim) va 8-maqsadi (Munozabalarsiz iqtisodiy o‘sish va munosib mehnat) bilan bevosita bog‘liq bo‘lib, O‘zbekiston Respublikasining 2030-yilgacha atrof-muhitni muhofaza qilish konsepsiyasi hamda Ekologik ta’lim va ongni rivojlantirish to‘g‘risidagi qonun talablariga mos keladi.

Natijada, Termiz davlat universiteti nafaqat ta’lim markazi, balki hududiy ekologik barqarorlik va innovatsion rivojlanishning ilg‘or modeli sifatida shakllanmoqda. Universitet tashabbuslari orqali Surxondaryo viloyatida yer resurslaridan oqilona foydalanish, qishloq xo‘jaligi va turizm sohalarida ekologik muvozanatni saqlash, hamda jamoatchilikning ekologik madaniyatini yuksaltirish yo‘lida sezilarli natijalarga erishilmoqda.