Universitet muzeylari va san’at ob’yektlari

Termiz davlat universiteti (TerDU) — O‘zbekiston janubidagi yirik oliy ta’lim muassasalaridan biri bo‘lib, nafaqat akademik mukammallik markazi, balki mintaqaning boy madaniy va tarixiy merosini asrab-avaylovchi muassasa sifatida ham faoliyat yuritadi. Markaziy Osiyoning eng qadimiy shaharlaridan biri — Termizda joylashgan ushbu universitet O‘zbekistonning madaniy va ma’naviy merosini talabalarga hamda keng jamoatchilikka o‘rgatish, himoya qilish va targ‘ib qilish mas’uliyatini o‘z zimmasiga olgan.

Ochiq madaniy muloqotga sodiqlik orqali TerDU o‘z muzeylari, tarixiy ekspozitsiyalari va madaniy meros obyektlariga jamoatchilik uchun erkin kirish imkonini ta’minlaydi. Bu esa madaniy ong, milliy o‘zlik va fuqarolik mas’uliyatini rivojlantirishga xizmat qiladi.

1. TerDUning madaniy va tarixiy merosni saqlashdagi o‘rni

TerDU joylashgan Surxondaryo viloyati arxeologik va madaniy jihatdan nihoyatda boy bo‘lib, u yerdagi yodgorliklar qadimgi yunon-baqtriya, kushon, islom va zamonaviy O‘zbekiston sivilizatsiyalarining izlarini o‘zida mujassam etgan. Shu bois, universitet o‘zini mintaqaning moddiy va nomoddiy merosini asrash hamda targ‘ib etishga bag‘ishlangan asosiy ilmiy va ijtimoiy markaz sifatida shakllantirgan.

Universitetning Tarix, Arxeologiya va Filologiya fakultetlari olimlari va tadqiqotchilari Fayoztepa, Kampirtepa, Sulton Saodat, Eski Termiz kabi qadimiy obidalarda dala tadqiqotlarini olib boradilar. Ular topilmalarni hujjatlashtiradi, ilmiy maqolalar chop etadi va milliy hamda xalqaro mutaxassislar bilan hamkorlik qiladi. Bu faoliyat nafaqat ilmiy bilimlarni boyitadi, balki madaniy merosni mahalliy aholiga ta’limiy manba sifatida taqdim etish imkonini beradi.

TerDU Surxondaryo viloyati Madaniy meros boshqarmasi, O‘zbekiston Fanlar akademiyasi va YuNESKOning Toshkentdagi vakolatxonasi bilan hamkorlikda merosni saqlash, arxeologik restavratsiya va barqaror turizm bo‘yicha mintaqaviy strategiyalarni ishlab chiqishda faol ishtirok etadi.

Qatag'gon qurbonlari xotirasi muzeyi

Termiz davlat universitetining madaniy missiyasining markazida Siyosiy tazyiq qurbonlari xotirasi muzeyi joylashgan bo‘lib, u xotira, adolat va axloqiy tarbiyaning ramzi hisoblanadi. Muzey XX asrda, ayniqsa sovet davrida, O‘zbekistonda siyosiy tazyiq qurbonlarini xotirlash maqsadida tashkil etilgan.

Muzey nafaqat xotira markazi, balki ta’limiy makon bo‘lib, nohaq jazolangan insonlar taqdirini o‘rganish va ularning tarixini saqlashga bag‘ishlangan. Unda quyidagi boy to‘plam mavjud:

siyosiy tazyiqlar tarixini yorituvchi arxiv hujjatlari, hukumat qarorlari va shaxsiy maktublar;

Surxondaryo va boshqa hududlardan chiqqan ziyolilar, olimlar va madaniyat arboblarining fotosuratlari va tarjimai hollar;

mahalliy tadqiqotlar va oilaviy xayriyalar orqali topilgan buyumlar va shaxsiy narsalar;

TerDU tarixchilari va muzey mutaxassislari tomonidan tayyorlangan multimedia va raqamli ko‘rgazmalar.

Muzey jamoatchilik uchun ochiq bo‘lib, talabalar, o‘qituvchilar, tadqiqotchilar va fuqarolar erkin tashrif buyurishlari mumkin. Maktab o‘quvchilari va aholiga mo‘ljallangan ekskursiyalar, xotira tadbirlari va ta’limiy seminarlar muntazam o‘tkaziladi.

Bu tadbirlarda mahalliy hokimiyat, talabalar va fuqarolik jamiyati tashkilotlari faol ishtirok etadi. Mazkur tadbirlar adolat, tinchlik va bardoshlik kabi insoniy qadriyatlarni targ‘ib etuvchi muhim maydonga aylanadi.

Jamoatchilik ishtiroki va madaniy ta’lim

TerDU madaniy merosni insoniy qadriyat, o‘zlik va birlikni shakllantiruvchi tirik ta’lim vositasi sifatida ko‘radi. Madaniyatni hammaga ochiq qilish maqsadida universitet quyidagi jamoatchilik dasturlarini amalga oshiradi:

universitet professorlari va arxeologiya yo‘nalishidagi talabalar tomonidan maktablar va mahalla markazlarida o‘tkaziladigan ochiq ma’ruzalar va madaniy ekskursiyalar;

mahalliy hunarmandchilik, og‘zaki ijod va tarixiy hikoya an’analarini rivojlantiruvchi ustaxonalar;

Surxondaryo san’ati, musiqasi va adabiyotiga bag‘ishlangan madaniy festivallar (NNTlar va mahalliy madaniyat bo‘limlari bilan hamkorlikda o‘tkaziladi); talabalar tomonidan ixtiyoriy asosda olib boriladigan yodgorliklarni tozalash va hujjatlashtirish ishlari.

Bu faoliyatlar ilm-fan va jamoatchilik o‘rtasida kuchli ko‘prik yaratadi. Universitet kampusi o‘zi ham madaniy maydonga aylangan — unda doimiy ko‘rgazmalar, san’at installyatsiyalari va xotira joylari mavjud bo‘lib, ular jamoatchilik uchun ochiqdir.

Tadqiqotlar, innovatsiyalar va raqamli merosni saqlash

An’anaviy muzey faoliyatidan tashqari, TerDU madaniy merosni kelajak avlodlar uchun saqlash maqsadida raqamli tashabbuslarni ilgari surmoqda. Universitet “Raqamli meros arxivi” loyihasini yo‘lga qo‘ygan — unda mintaqaviy merosga oid hujjatlar, suratlar va og‘zaki tarixlar raqamlashtirilgan holda jamlangan.

Ushbu tashabbus ilmiy shaffoflikni, xalqaro hamkorlikni va ta’limiy imkoniyatlarni kengaytiradi — tadqiqotchilar, o‘qituvchilar va talabalar janubiy O‘zbekiston madaniy tarixini dunyoning istalgan nuqtasidan o‘rganishlari mumkin.

Bundan tashqari, universitet olimlari madaniy turizm va barqaror rivojlanish sohasida innovatsion loyihalar ishlab chiqmoqda. Ular madaniy obyektlar iqtisodiy o‘sishni qo‘llab-quvvatlash bilan birga ularning haqiqiyligi va ekologik barqarorligini saqlash imkoniyatlarini o‘rganmoqda.

Bu tashabbuslar BMTning 8-sonli (Munozali mehnat va iqtisodiy o‘sish) va 9-sonli (Sanoat, innovatsiya va infratuzilma) Barqaror rivojlanish maqsadlariga hissa qo‘shadi hamda madaniyat va barqarorlikning o‘zaro uyg‘unligini namoyon etadi.

Barqaror meros va BMT Barqaror rivojlanish maqsadlari doirasida

TerDUning madaniy va meros faoliyati quyidagi BMT Barqaror rivojlanish maqsadlarini amalga oshirishga bevosita xizmat qiladi:

SDG 4 – Sifatli ta’lim: madaniy merosni o‘quv dasturlariga kiritish orqali;

SDG 11 – Barqaror shaharlar va jamoalar: madaniy obyektlarni saqlash, restavratsiya qilish va jamoatchilik uchun ochiq qilish orqali;

SDG 16 – Tinchlik, adolat va kuchli institutlar: tarixiy haqiqatni tiklash va adolatni targ‘ib etish orqali;

SDG 17 – Maqsadlar yo‘lida hamkorlik: madaniy va ta’limiy rivojlanish sohasida xalqaro hamkorlikni rivojlantirish orqali.

O‘zbekistonning “2018–2030 yillar uchun Barqaror rivojlanish milliy strategiyasi”ga muvofiq, TerDU ta’lim, tadqiqot va jamoat xizmatlarini uyg‘unlashtirgan holda madaniy barqarorlik va ijtimoiy totuvlikni rivojlantirishga qaratilgan dasturlarni izchil amalga oshirmoqda.